Schrijven als therapie

Doorbraak – 14 september 2018 – Guido Lauwaert

Vorige week las ik het artikel Frankrijk stopt met het terugbetalen van pillen tegen alzheimer omdat ze niet of te weinig werkzaam zijn (DS maandag 3 september 2018). De kop bij de foto is een citaat uit een standpunt van Thierry Christiaens, professor klinische farmacologie (UGent): ‘Nut pillen tegen alzheimer zeer twijfelachtig.’

Vervelende akkefietjes

Als aanstormend ouderling heb ik heel wat vrienden met een verzwakking van hun kortetermijngeheugen. Om het euvel af te wenden nemen ze pillen, maar inderdaad, het helpt weinig tot niets. Ze klagen dat ze verplicht zijn van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat met de sleutel van hun huis om de nek te lopen en om de vijf voet zijn ze hun mobiel toestel vergeten. Dat soort vervelende akkefietjes leidt vaak tot huiselijk gekibbel. Tevens tot stoornissen in de vriendenkring. Afspraken worden slecht nageleefd, wegens een zoektocht naar de portefeuille of de plaats van afspraak.Verregaande hallucinaties

Persoonlijk heb ik er haast geen last van, alhoewel, al is de reden van mijn geheugenverzwakking vermoedelijk te wijten aan een narcosemiddel. Ik kreeg het toegediend bij de diverse hartoperaties en een zeer grote hoeveelheid bij mijn tweede harttransplantatie. De operatie op zich, zonder het voor- of naspel, duurde 11 uur. Het leidde tot verregaande hallucinaties maar tastte ook mijn geheugen aan. Het onthouden van namen van vrienden was het minste. Veel erger was dat een verleden zo goed als geheel was weggeveegd. Met het verminderen tot verdwijnen van de hallucinaties kwamen de herinneringen weer boven, echter gehavend.

Vergilius, Horatius en Etienne Vermeersch

Ook mijn goede vriend, professor emeritus Etienne Vermeersch maakte hierover zijn beklag in een persoonlijk gesprek, voor de duidelijkheid, niet om de dokters de schuld van de waardevermindering van zijn geheugen te geven. ‘Voor de narcose,’ zei hij, ‘kon ik heelder gedichten van Vergilius, Horatius of Shakespeare foutloos voordragen, met de juiste klemtonen en het perfecte ritme, sinds mijn hartoperaties enkel een vers!’Hemelse vreugde

Medicatie tegen opkomend geheugenverlies en al wat men onder alzheimer verstaat wens ik niet te nemen. De stap wordt stroever, het denken ook, met het ouder worden. Maar ik wil er persoonlijk wel wat aan doen. Wil het toeval dat ik er wat op heb gevonden. En het helpt zeer goed, tot mijn hemelse vreugde. Het is een heel eenvoudig middel en kost zo goed als niets. Je moet er enkel de tijd voor nemen. Met het schrijven van je eigen belevenissen, van de oudste tot de jongste. De opmerking dat het geheugenverlies de herinneringen zwaar hebben aangetast is geen reden om niet te schrijven, integendeel. Schrijven werkt therapeutisch, is zelfbehandeling.

Activering geheugen

Ik spreek uit eigen ervaring, zoals eerder gezegd. Vorig jaar werd ik benaderd door de uitgeefster van Houtekiet met de vraag mijn memoires te schrijven. Aanvankelijk had ik er geen zin in. Ik had het eerder een paar maal geprobeerd, op aansturen van vrienden als Leen van Dijck, Karel De Boeck en Dorian van der Brempt, maar het pover resultaat wilde ik de boekenliefhebber besparen. Door het concrete aanbod van de uitgeefster ben ik er serieus voor gaan zitten, en kijk, in november verschijnt Alvorens alles vervaagt. Dat is goed nieuws, maar beter nieuws is – en daar mogen de wetenschappers ter zake wat meer aandacht aan besteden – dat door het schrijven het geheugen in die mate geactiveerd werd dat niet enkel verloren gebeurtenissen weergevonden worden, maar bovendien de details ervan. Extra cadeau is dat wat verloren was niet opnieuw verdwijnt, maar blijft. Het maakt dat de communicatie met vrienden verbeterd werd en het eigen leven een verse meerwaarde kreeg.Schrijven als therapie

Het zal niet voor iedereen gelden, maar als het mij hielp, zal het ook anderen helpen, want ik ben een mens onder de mensen. Dus waarom als behandeling niet de ‘slachtoffers’ van alzheimer papier en pen, of een tablet in de handen gestopt met het dringend, op een haar na dwingend, verzoek het eigen leven te schrijven. Daarom niet om openbaar gemaakt te worden, maar simpelweg als therapie. Daarenboven zal het de verwanten helpen in het verwerken en het reageren op wat als last ervaren wordt bij een alzheimerverwant. Gebeurt de voorgestelde therapie al in een vroeg stadium is het schrijven ook voor de verwanten een hulpmiddel, een medicijn.Tot slot: schrijven als therapie is zo goed als kosteloos. Al zullen er dokters en wetenschappers zijn die dat zullen betwisten. Maar dat zijn alchemisten die mordicus de nieuwe Paracelsus willen worden en goed bevriend zijn met de farmaceutische industrie.

Twaalf mythes over seks ontkracht
Bron: Sensoa
De Standaard – 14.09.2018
https://www.seksualiteit.be/

Volgens het expertisecentrum voor seksuele gezondheid Sensoa kampen heel wat Vlamingen met misvattingen over seksualiteit. En die staan een positieve beleving van seksualiteit in de weg, meent Sensoa. Met een nieuwe campagne wil het centrum die mythes nu ontkrachten.

‘Met deze campagne willen we een aantal veelvoorkomende misvattingen over seks ontkrachten’, licht Sensoa toe. ‘We sporen de algemene bevolking aan een “reality check” inzake seks te doen, zich te informeren en te toetsen in welke mate hun verwachtingen realistisch zijn.’

‘Seksuele gezondheid is meer dan enkel de afwezigheid van ziekte en het voorkomen van risico’s: het houdt ook mentaal en seksueel welzijn in en behandelt dus ook de aangename kanten van seksualiteit’, aldus Sensoa. ‘Net die seksmythes kunnen een gezonde en aangename beleving van seksualiteit in de weg staan. Seksuologen geven aan dat steeds meer koppels zich zorgen maken over onrealistische verwachtingen en nood hebben aan “normaliserende” boodschappen.’

Foute ideeën
De seksmythes impliceren volgens Sensoa vaak nog andere foute ideeën. Zo zou de mythe dat enkel seks met penetratie écht volwaardige seks is, niet enkel een impliciete norm opleggen voor de eigen seksualiteitsbeleving, maar ook voorbijgaan aan de verschillende manieren waarop mensen seks kunnen hebben. ‘Door deze mythe te weerleggen, kunnen we bijvoorbeeld het belang van intimiteit en voorspel benadrukken’, klinkt het.

‘We duiden ook dat homoseksuele mannen niet enkel anale seks hebben en dat lesbiennes niet bij uitstek seks hebben met vibrators en dildo’s. Ook voor ouderen en mensen met een beperking neemt penetratie een minder dominante plaats in. Voor jongeren kan het een tegenwicht bieden voor de genderstereotypen die vaak in porno opduiken: de penetrerende man als actieve partner, de vrouw als passieve ontvanger. Ten slotte geven we aan dat een fijn seksleven ook mogelijk is zonder penetratie, als je bijvoorbeeld pijn ervaart bij penetratie.’

Concreet wil Sensoa komaf maken met volgende mythes:

Veel seks is een teken van een goede relatie
De beste seks is spontane seks
Voor een orgasme moet de penis altijd in de vagina
Jongeren hebben steeds vroeger seks
Seks is iets voor jonge mensen
Zwanger worden is gewoon een kwestie van goed plannen
Met hiv kan je geen seks meer hebben
Enkel seks met penetratie is echte seks
Aan pijn bij het vrijen is niets te doen
Jongens zijn de jagers, meisjes de prooi
Het belangrijkste bij seks is dat de man klaarkomt
Iedereen heeft het voor zijn 20ste al eens gedaan

De weerlegging van één mythe heeft dus impact op heel diverse denkbeelden bij verschillende groepen. Op de campagnewebsite kunnen geïnteresseerden meer toelichting vinden bij de verschillende seksmythes.

‘Ook als postbode zou ik last gehad hebben van depressie’

De Standaard – 13.09.2019 – Simon Grymonprez

De scepsis over antidepressiva komt niet uit de lucht vallen. Minister Sven Gatz (Open VLD) maakte het mee. ‘Ik voelde weerstand tot het moment dat ik dacht: “Haal me hier uit!”’

Bart Kaëll ging hem voor, en ook partijgenoot Guy Vanhengel deed het: in Gert Late Night sprak minister van Cultuur en Jeugd Sven Gatz (Open VLD) openlijk over de oorzaken en behandeling van zijn depressie, die rond zijn dertigste levensjaar de kop opstak.

‘Het lucht op’, zegt Gatz aan De Standaard. ‘Ik vind het niet meer zwaar om erover te praten. In het verleden heb ik er hier en daar over verteld, maar ik vond het belangrijk mijn verhaal uit de doeken te doen in zo’n breed programma als Gert Late Night. Zo wilde ik aangeven dat het niet om een politiek, maar om een persoonlijk probleem gaat.’ De reacties zijn overweldigend, geeft de minister aan. ‘Veel commentaren zijn positief. Maar sommigen willen niet geregeerd worden door een minister met een depressie.’ (lacht)

‘Heel goed en noodzakelijk’, vindt Koen Demyttenaere, hoofd van de onderzoeksgroep Pyschiatrie aan de KU Leuven. ‘Zo’n openbare getuigenis van een publiek figuur heeft een ongelooflijk positief effect op mensen die met dergelijke problemen kampen. Dat effect is goed in de literatuur beschreven: het destigmatiseert.’ En ja, vindt Demyttenaere, ‘hoewel verminderd over de jaren heen, bestaat het stigma nog steeds. Er zijn nog altijd mensen die een depressie beschouwen als een gebrek aan karakter.’

Terug aan het stuur

In Gert Late Night vertelde Gatz ook over zijn weerstand tegen antidepressiva. ‘De eerste keer dat ze antidepressiva voorstelden, vond ik dat niet nodig’, zegt Gatz aan De Standaard. ‘Het zat tussen mijn oren.’ Demyttenaere herkent de weerstand tegen antidepressiva. ‘De meerderheid van de mensen wijst pillen eerst af. Bij mensen met een depressie staat ook maar een kleine minderheid van 20 tot 30 procent daarvoor open. Maar het wantrouwen bestaat ook tegenover psychotherapeutische behandelingen.’

Er bestaat een aantal hardnekkige vooroordelen tegenover pillen, die Demyttenaere grotendeels mythes noemt. ‘Blijf je wel in controle als je antidepressiva neemt? Word je niet door een substantie geleid die ook aspecten van je persoonlijkheid verandert? Werkt het niet verslavend? Word ik er afhankelijk van? Dat antidepressiva de problemen niet oplossen, hoor ik ook vaak. Daarin geef ik de mensen voor een stuk gelijk: ze lossen niet alles op. Depressie is altijd een mengeling van oorzaken: een biologische predispositie, persoonlijkheidskenmerken, ervaringen in je leven, enzovoort.

Geneesmiddelen lossen dat niet op, maar maken wel dat je “Terug aan het stuur” kunt zitten. Een depressie kruipt in je lichaam en beïnvloedt alle lichamelijke processen. Pillen stellen je in staat het heft terug in handen te nemen.’

Boeken lezen

Bij Sven Gatz duurde die weerstand meer dan tien jaar. ‘Op de duur voelde ik me zo slecht, was ik zo hard op zoek naar houvast dat ik pillen wou. Ik was radeloos. “Haal mij uit mijn depressie!’”, dacht ik. Gatz had pas bij de derde poging de juiste medicijnen te pakken. ‘Bij de eerste werd ik onrustig. Ik weet niet of dat door het medicijn of door de depressie kwam. De tweede maakte gewoon geen verschil. Bij de derde zat het goed. Niet elk medicijn is een wondermiddel.’

Volgens Demyttenaere zijn zes patiënten op de tien geholpen met het eerste voorgeschreven antidepressivum. Voor wie het niet werkt, zal de helft baat hebben bij het tweede voorgeschreven medicijn. Dat gaat zo door, maar de kans op een passend medicijn neemt wel met elke poging af. ‘Per slot van rekening valt dit te vergelijken met pillen voor een te hoge bloeddruk. Daar is het soms ook wat experimenteren.’

Demyttenaere zegt dat slechts een klein deel van de mensen niet met pillen kan worden geholpen. ‘Dat neemt niet weg dat antidepressiva – net als psychotherapie – wel vaak werkt.’

Pyschotherapie was uiteindelijk niets voor Gatz. Boeken lezen over het onderwerp wel. Dat de minister uiteindelijk toch voor antidepressiva koos, had te maken met het besef dat de depressie zich ook buiten de politiek zou hebben gemanifesteerd. ‘Politiek kan een trigger zijn door het publieke karakter van de stiel. Dat is dubbel, want we houden het ook in stand door zo actief te zijn op sociale media.

Maar het besef dat ik er ook last van zou hebben gehad als postbode of bakker, bood wel een nuchtere en rationele kijk.’

100% leven
Levenslessen van honderdplussers

Meer dan twintig honderdplussers, met ieder ruim een eeuw aan levenservaring, delen in dit boek hun levenslessen: “Nooit klagen, maar doorzetten en bezig blijven”, “Mensen accepteren zoals ze zijn” en “Als je teleurstellingen meemaakt, stop ze in een zakdoek en gooi ze weg.” Met liefde en respect zijn zij geïnterviewd door Yvonne Witter en geportretteerd door Claudia Kamergorodski.

“De samenstellers van dit boek hebben een goudader van levenswijsheid aangeboord. De verhalen, die afwisselend amuseren, ontroeren en inspireren, verdienen dan ook een brede lezerskring. Iedereen die zich bezighoudt met gezondheid, preventie, leefstijl en ouder worden kan deze levenslessen ter harte nemen.”
Jan van Oudheusden, zoon van een van de geïnterviewden

“Zanger Jules de Corte vroeg het zich al af: ‘Als je overmorgen oud bent …?’ We weten niet hoe het voor ons zal zijn, maar we krijgen een indruk van de diversiteit aan mogelijkheden in deze authentieke verhalen van honderdjarigen. Deze getuigenissen over betekenisvol oud worden geven troost en hoop zodat we blij kunnen zijn dat we steeds ouder worden.”
Joris Slaets, directeur Leyden Academy on Vitality and Ageing en hoogleraar ouderengeneeskunde RUG

Over de auteur
Als sociaal-gerontoloog richt auteur Yvonne Witter haar aandacht op de ouder wordende mens. Wonen, welzijn en zorg voor ouderen lopen als rode draad door haar carrière. Zij is adviseur bij Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en houdt zich op dit moment bezig met thema’s als dementie, eenzaamheid, burgerinitiatieven en innovaties in wonen.Door: Yvonne Witter
ISBN: 9789088508578
72 pagina’s | € 14,90
Hardcover | Full colour